کاغذ پاره

                      1

خسروی دادگستری جم جاه                                              
دختری داشت خوبرو، چون ماه

سروِ قدّش نهالِ باغِ كمال
ماهِ رویش چراغِ چشمِ جمال

سرِ زلفش كنایت از ظلمات
لب لعلش كلید آب حیات

خم ابرو كمان ناوك زن
جعد گیسو كمند مردافكن

تاب مژگان، بلای سوختگان
به نگه دین و دل فروختگان                           

نازك اندامِ نازنین رفتار

دلربا لعلِ دلنشین گفتار

خواستارش بجان سرافرازان
سركشان بر درش سراندازان

                    2
سروران در غمش هلاك شده
«ای بسا آرزو كه خاك شده»

بود در مُلك شاه چوپانی
عمر سر كرده در بیابانی

سوی شهرش نیوفتاده گذر
عمر در كوه و درّه برده بسر

وحشی،‌ اما به جان و دل آرام
ایمن از دوزخِ تمدّن نام

از جهانی به نیم نانی خوش
با دلِ فارغ از جهانی خوش

بهره اش زین جهان بی آئین
كاسه ای شیر و قرص نان جوین

با كفی آب چشمه ساران مست
ساغرش پر ز آبله كف دست

                   3
فارغ از عیش و رنجِ بیش و كمی
از گذشت جهان ندیده غمی

چوبدستی به كف، نمد بر دوش
بسترش خاك و آسمان روپوش

ایمن از رنج آرزومندی
پادشاهِ دیارِ خرسندی

مُلكتش مرتعی به دامن كوه
دور از انبوه و ایمن از اندوه

دو سگش دو وزیر كارآگاه
پاسدار حریم حرمتِ شاه

گوسفندان رعیتی خاموش
همه فرمان پذیر و پندنیوش

ملّتی سر به زیر و دوخته لب
نه فزون خواه و انقلاب طلب

                    4
نه وزیران به خون یكدیگر
بسته از حرص جاه و مال كمر

نه شه از حال مملكت غافل
نه رعیت ز شاه خونین دل

زان وزیرانِ روز و شب بیدار
رخ نهان كرده گرگ استعمار

ملّت آرام و مملكت آرام
شاه آسوده از بَدِ ایام

وین جفاپیشه ی تمام ستم
نپسندد دلی رها از غم

فتنه هائی عجب برانگیزد
با دل آسودگان به كین خیزد

تا نگویند زیر چرخ كبود
دلی از جور آسمان آسود
تا نجویند خاطری آرام
زیر این طاق لاجوردی فام

                   5

چونكه آرام جان چوپان دید
آسمان، فتنه را، ز جا جنبید

دختر شاه را به عزم شكار
كرد زی كوه و دشت راه سپار

لختی از همرهان جدا افتاد
تشنه شد، رو به كوهسار نهاد

برد شهزاده را قضای زمان
تا وطنگاه ساده دل چوپان

وآن تهی خاطر از غم ایام
قرص نان جُوَش نهایتِ كا

م
غافل از گَشتِ چرخ و بازیهاش
از بلاها و فتنه سازیهاش

دیده وا كرد و شهسواری دید
بر سرِ خویش تاجداری دید

دید و صبر و قرار از كف داد
دید و با یك نگه ز پای افتاد

                        6
گشت عاشق بر آن جمال چِگل
خود به یك دل نه، بلكه با صد دل

تا بدانی كه عشق شاه و گدا
نشناسد چو هِشت دام بلا

گه گدائی اسیر شه سازد
روزگارش ز غم تبه سازد

گه شهی را كه گردن افرازد
در كمند گدائی اندازد

مرد جز مام و عمّه نادیده
روی زیبا ندیده تا دیده

در جوانی نرانده كام دلی
بی نصیب از نگاهِ دل گسلی

گر ببیند نشسته بر سر زین
آفتاب آیتی، فلك تمكین

                 7
در بیابانی آنچنان برهوت
چه ملامت اگر شود مبهوت؟

نشود باورش كه بیدارست
یا به خوابی عجب گرفتار است

محو و حیرت زده بجا مانَد
دست و پایش ز كار وامانَد

همرهان آمدند و دختر راند
غافل از آتشی كه برجا ماند

رفت و از رفتنش نماند نشان
جز شراری به خرمن چوپان

شعله ی برق كآسمان افروخت
چه غم ار كِشتِ بینوائی سوخت

مردِ مسكینِ دل ز كف داده
با نگاهی ز پا درافتاده

                       8
همدمش گشت بیقراری ها
پیشه اش ناله ها و زاریها

نه رفیقی كزو مدد جوید
نه شفیقی كه راز دل گوید

با چه امید پا نهد در راه
مرد چوپان و عشق دختر شاه

دشمنش رحمت آورد بر حال
هر كه را هست آرزوی محال

شد غم عشقِ حیرت افزایش
چاشنی بخش نغمه ی نابش

دل آسوده اش چو شیدا گشت
ناله های نی اش غم افزا گشت

بر دلش تا شعاع مهری تافت
زیر و بم های نغمه اش جان یافت

                    9
نی لبك با لب آشنا می كرد
شوری از هر نوا به پا می كرد

هنر از فیض عشق نامور است
نشأة عشق مادر هنر است

شور عشق ار نوائی انگیزد
هر طنینش به جان شرر ریزد

بود شه را وزیر هشیاری
در مهمّات مملكت یاری

كارها را به فیض حكمت و رای
با سرانگشتِ عقل عقده گشای

رفت روزی مگر به قصد شكار
جانب دشت و دامن كهسار

در خم درّه های هول انگیز
بانگ نائی شنید حزن آمیز

                       10
نغمه ای جانگداز و طاقت سوز
شعله زن، بی امان، جهان افروز

بانگِ نی آتشی به جانش ریخت
در طلب اسبِ بادپای انگیخت

در پس قلّه ای شبانی دید
نه شبان، مشت استخوانی دید

قامتی زیر بار محنت خم
چهری از قهر زندگی درهم

دستِ بیداد پیشه ی مه و سال
بر جبینش زده خط ابطال

بیخته آسمانِ بختِ سیاه
بر سرش گردِ پیری ناگاه

بر سرِ دوش او چو بارِ وبال
نمدِ شوخناكِ دیرین سال

                  11
بسترشام و جامه روزش
بُردِ دی مه كتان تمّوزش

مظهر نكبتِ نمدپوشان
معنی صدقِ خانه بردوشان

وین عجب كاین جُلُمبر چركین
غول بی شاخ و دُمّ صخره نشین

از نی خود نوائی انگیزد
كآتش از هر دمی به جان ریزد

در نوایش نهان حكایتها
وز جفای جهان شكایتها

رحمت آورد كآنچنان دیدش
پیش خود خواند و حال پرسیدش

كز چه بر چهره ات نشان غم است
بازگو از كه بر دلت ستم است؟

                    12
تو و نائی بدین شكرباری
تلخكام از چه رو به كهساری؟

بانگ نائی كه مونس جان است
لایق بزم پادشاهان است.

پاسخی چون نیامد از چوپان
شد وزیر از سكوت او حیران

گر چه دانست مردِ صاحبدل
كه شبان راست پای دل در گِل

لب فرو بسته گر چه از گفتار
راز عشقش دویده بر رخسار

عشق را آب دیده غمّاز است
رنگِ از رخ پریده غمّاز است

گفتش: ای بینوای صحراگرد
گر دوا طالبی چه پوشی درد؟

                   13
خیز و راز درون مپوش از ما
بازگو حاجتت كه گشت روا

گر نیازت به زر بوَد، این زر
ور به زور است،‌ این تو این لشكر

ور به تدبیر من نیاز آید
فكر من كارِ بسته بگشاید

ور به عشق كسی گرفتاری
رازت از من نهان مكن باری

تا شوم از سرِ صفا یارت
برسانم ترا به دلدارت.

چون شنید از وزیر این پیمان
به حكایت گشود لب چوپان

كه: مرا دل اسیر عشق افتاد
رفته از عشق هستیم بر باد

                          14
آتش عشق استخوانم سوخت
نه همین استخوان كه جانم سوخت

منم از وصل یار نومیدی
ذرّه ای در هوای خورشیدی

در كمند دل اوفتاده اسیر
وین هوسباره نیست پندپذیر

بارها گفتم: ای دل گمراه!
بنگر، من كجا و دختر شاه!

او خداوند تخت باشد و تاج
من به نان شب از جهان محتاج

رحم كن ای دلِ جفا كردار
بیش از اینم مكن به جور آزار

اینهمه گفتمش، ولیك چه سود
عجزِ من بر جفای او افزود.

                          15

چون شنید این سخن كهن دستور
رحمش آمد به حال آن رنجور

دلش از حال او به درد آمد
كآتش انگیزِ آهِ سرد آمد

گوئی از دردِ عشق آگه بود
آه عاشق دلش ز جای ربود

خواست تا همّتی بكار كند
راز این نكته آشكار كند

كاندرین دیرِ ناپدید انجام
زیر این طاق لاجوردی فام

از پی كوششی و اصراری
شدنی، كردنی است هر كاری

راه اگر چند پیچ در پیچ است
همّت ار بود پیچ ها هیچ است

                         16

عشق انگیزه ی طلبكاری است
بینوا آنكه از طلب عاری است

پیر صاحبدل خرد پرورد
همّتی صرفِ كار چوپان كرد

لختی اندیشه را بكار افكند
در عمل طرحی استوار افكند

تا بدانند خلق آینده
رازِ جوینده هست یابنده

با شبان گفت: كاندرین سودا
هِشت باید به صبر و حیلت پا

اندرین راهِ سختِ ناهموار
گر به فرمان من كنی رفتار

زاهدی سازمت بلندآواز
اهل كشف و كرامت و اعجاز

                   17
كنمت شهره ی خواص و عوام
نافذالحكم و حجة الاسلام

وآنگهت با شه آشنا سازم
گره از مشكل تو وا سازم

دخت شه را نهم در آغوشت
غم دنیا شود فراموشت

لیك باید چو كامكار شوی
زاهدی صاحب اعتبار شوی

گفت: من، مردِ عامی چوپان
چون شوم مقتدای خلق جهان

خرد و دانش و سوادم كو؟
وز كسی اذن اجتهادم كو؟

رهبری كار هر عوامی نیست
كار هر بی سواد خامی نیست.

                             18

گفت: خامُش كه گر منم استاد
دانم این كار سخت سامان داد

در محیطی اسیر جهل و جنون
كه بود كارها همه وارون

می شود اهل راز و صاحب درد
لُری ار غوطه زد در آبی سرد

از كرامات چل تن شیراز
پادوی می شود سخن پرداز

می توان لاف پیشوائی زد

بی محابا دم از خدائی زد